CO OZNACZA IMIĘ JAHWE

Intrygują nas nasze własne imiona, które otrzymaliśmy na chrzcie św. i dlatego sięgamy po różnego rodzaju słowniki oraz leksykony, aby zrozumieć ich etymologię. Wiedząc Komu przypisujemy imię JAHWE, ciekawi nas tym bardziej jego znaczenie i pochodzenie. W starożytnym Izraelu i na Bliskim Wschodzie imiona osób, nazwy miejsc i rzeczy wiążą się w pewien sposób z ich istotą lub osobowością. Może to trochę przypominać nasze współczesne nadawanie komuś przydomka lub – w skrajnej, negatywnej postaci – przezwiska. Wyobraźmy sobie, w jaki sposób powstały nazwy typu: „chudzie-lec”, „rudzielec”, itp. Kiedy popatrzymy na nazwy starożytne, na dodatek nie wyrażone za pomocą języka polskiego, stykamy się ze zlepkiem nic nie mówiących nam liter. Przetłumaczenie danego wyrazu na język polski – o ile jest to możliwe – nie zawsze pozwala od razu odkryć, jak przebiegał proces powstawania nazwy własnej, jakie były np. cechy osoby, którą nazwa miała opisać.

Należy zatem najpierw uzmysłowić sobie, z jakim kręgiem kulturowym mamy do czynienia i przy pomocy jakiego języka została pierwotnie wyrażona dana nazwa własna. Do tego też zabiegu musimy odwołać się w przypadku „odszyfrowywania” imienia JAHWE. Zapis — i w konsekwencji brzmienie analizowanego przez nas imienia – jest skutkiem co najmniej kilku zabiegów lingwistycznych kustodia. Te natomiast zostały wymuszone poprzez religijne podejście osób, które musiały to imię wymówić. Mamy zatem do czynienia z określonym kręgiem kulturowym, który potrafimy zdefiniować i z określonym językiem, który również nie jest tajemnicą dla specjalistów. W analizie tego imienia będziemy posuwali się od ostatniego, końcowego etapu formowania się słowa JAHWE, aż dotrzemy do pierwotnej jego formy, do czegoś, co możemy nazwać samym rdzeniem tego wyrazu. To sedno wyrazi właśnie istotę osoby, do której to imię przynależy.

Omawiane przez nas imię JAHWE przynależy do języka hebrajskiego i występuje w Biblii 6828 razy. Język hebrajski, kiedy zaczął funkcjonować w swojej pierwotnej formie pisanej, nie posiadał samogłosek. Był to język spółgłoskowy. Samymi więc spółgłoskami zapisano też pierwotny tekst Biblii. Każdy człowiek, posiadający zdolność czytania, dodawał w odpowiednie miejsca samogłoski, aby móc wymówić dany wyraz. Sprawa stawała się jednak skomplikowana, kiedy chciano wymówić hebrajskie samogłoski JHWH. Tworzyły one tzw. tetragram (wyraz pochodzenia greckiego, oznaczający dosłownie „cztery litery”). Taki układ czterech spółgłosek oznaczał imię Boga. To imię dla Żydów było jednak tak święte, że po prostu go nie wymawiano. Chcąc uniknąć nadużywania imienia Boga, posługiwano się słowem zastępczym Adonaj („mój Panie” lub „mój wielki Pan”), aby nie zgrzeszyć przeciwko długiemu przykazaniu Dekalogu, które brzmi: „Nie będziesz brał imienia Pana Boga swego nadaremno” (Wj 20, 7). Określenie to stanowiło majestatyczną formę liczby mnogiej słowa Adon. Wymawianie imienia zastępczego w miejsce właściwego wpłynęło także na późniejszą pisownię tegoż imienia. Otóż, kiedy do pierwotnego żydowskiego języka spółgłoskowego dopisano samogloski, uzupełniono także tetragram J-H-W-H. Uzupełniono go jednak o samogłoski zaczerpnięte ze słowa a-D-o-N-a-J. Przy czym, według ortografii hebrajskiej, z pierwszego „a” powstało „e” i wystarczyła niekompetencja średniowiecznych tłumaczy, by powstał zapis JeHoWaH. Użycie takich a nie innych samogłosek miało na celu przypominanie czytelnikowi, że nie powinien wymawiać świętego imienia, lecz wciąż zastępować go słowem Adonaj. W rzeczywistości jednak powstało imię, które należało czytać i wymawiać JAHWEH.

Tak utworzona nazwa bardzo przypomina 3 osobę liczby pojedynczej czasownika „być”, przy czym samogłoska „a” sugeruje dodatkowo temat sprawczy czy też przyczynowy tego czasownika. Należałoby więc tę formę rozumieć jako „sprawi bycie”. Dla lepszego zrozumienia momentu powstania tego imienia warto odwołać się do sceny biblijnej, w której Pan Bóg niejako przedstawia się Mojżeszowi: „Jestem, który jestem” (por. Wj 3, 14-15). Autor natchniony bardzo wyraźnie zwraca uwagę na podstawowy przymiot Osoby, którą opisuje, na Jego istnienie stuła fioletowa. Porównajmy to ze słowami ostatniej biblijnej księgi, a mianowicie Apokalipsy. Święty Jan wyraża imię Boga słowami: „Który jest, Który był i Który przychodzi” (por. Ap 1, 8). Imię JAHWE, wywodzące się najprawdopodobniej z formy niedokonanej hebrajskiego czasownika „być”, oznacza zatem stałą obecność Boga, a na dodatek obecność, która „stwarza bycie”. Jest to bardzo wyraźna aluzja to tego, aby widzieć w tym imieniu Stwórcę i Władcę historii. Bóg Starego Testamentu, objawiający się w imieniu Jahwe, to przede wszystkim Bóg, który wskazuje na swoje istnienie. W Nowym Testamencie objawi się jako Miłość. Dopiero w połączeniu tych dwóch podstawowych przymiotów Boga, możemy mówić o pełni Objawienia, także w stosunku do objawienia imienia Bożego. BÓG JEST MIŁOŚCIĄ – oto jego pełne Imię.